Politiekblog

Sociale actie en het omstanders-effect

Een probleem binnen onze samenleving is dat er, om voor verandering te zorgen, vaak een collectieve inzet vereist is. Mensen weten dat maar al te goed, en dit zorgt voor apathie en stilzitten. Een individuele handeling maakt toch niet zoveel uit? Als ik iets probeer te veranderen, zal ik daar niet alleen in staan?

Iedereen heeft wel eens een situatie meegemaakt waarin iets raars gebeurd op straat, maar niemand grijpt in. Er is veel psychologisch onderzoek gedaan naar dit fenomeen, het ”bystander effect”. Het heeft veel te maken met het eerdergenoemde probleem. 

Psychologisch onderzoek heeft aangetoond dat dit een waarlijk bestaand fenomeen is. Experimenten toonden aan dat, wanneer mensen getuige waren van gevaarlijke situaties, ze of niet, of veel later ingrepen. 

Waarom grijpen mensen niet in bij gevaarlijke situaties? Het is niet per se omdat men zelf bang is zelf de dupe te worden: dan zou het juist veiliger moeten aanvoelen als er meer mensen zijn.

Binnen de sociale psychologie worden, naast onduidelijkheid van een situatie, onder andere de volgende redenen worden opgegeven:

- Diffusie van verantwoordelijkheid: als je in je eentje bent, ben jij de hoofdverantwoordelijke om in te grijpen. Als het fout gaan en je greep niet in, voel je je de hoofdverantwoordelijke. Hoe meer mensen er zijn, hoe minder die verantwoordelijkheid gevoeld wordt. 

- Pluralistische onwetendheid: Een fenomeen waarbij mensen denken dat zij afwijken van de groepsnorm, en anders denken dan de groep. Anderen zien er wél zelfverzekerd uit, dus zullen zij zich zo voelen. Dit speelt op in noodsituaties: men ziet dat andere mensen niet ingrijpen of niet overtuigd lijken van de nood van de situatie. Hieruit wordt geconcludeerd dat ingrijpen niet noodzakelijk is of de situatie niet ernstig. Het principe van Social proof stelt dat mensen bij onzekere situaties bewust of onbewust afgaan op wat anderen (lijken te) denken. Daarnaast betekent ingrijpen afwijken van de groepsnorm. Over het algemeen houden mensen zich aan deze norm. 

Deze twee fenomenen kunnen op macroniveau worden toegepast om inzicht te krijgen in het gebrek aan positieve maatschappelijke verandering. Diffusie van verantwoordelijkheid zorgt er allereerst voor dat ingrijpen voor een individu minder belangrijk lijkt. Vindt het individu het echter belangrijk, dan zorgt de pluralistische onwetendheid ervoor dat het denkt dat het alleen staat in zijn wens tot verandering. 

Het lichtpunt is dit: de sociale psychologie laat zien dat als niets doen de norm is of lijkt, er minder snel wordt ingegrepen, met vervelende situaties tot gevolg. Dit betekent ook het omgekeerde: zelf ingrijpen helpt de norm ten positieve te veranderen. Door zelf in te grijpen in gevaarlijke situaties, of maatschappelijke, en het goede voorbeeld te geven, wordt de norm veranderd en wordt de kans dat anderen meedoen groter. Dit wordt onderschreven door onderzoekers. Dus: zorg voor een goed voorbeeld!

Interessante vraag die dit oproept:

- Kan deze informatie worden gebruikt om met slimme “social engineering” ervoor te zorgen dat mensen sneller ingrijpen? Een beetje zoeken laat zien dat er veel informatie op dit gebied te vinden is. 

Mogelijk interessant:

- Greater Good: Bystander Effect

- De kracht van groepen: normen en rollen

- 500 tips on group learning

Update voor wat verduidelijking op 2 augustus. Fusilleren was geen goed voorbeeld.